Sinirbilimciler arasında hâlâ detaylarda farklı görüşler olsa da genel kanı şu: Algı, dış dünyadan gelen bilgileri sadece pasif olarak almak değil, onları aktif bir şekilde birleştirerek bir “gerçeklik deneyimi” yaratmaktır. Örneğin bir caddeyi gördüğünüzde, sadece gelen görüntüyü değil; geçmiş deneyimlerinizi, sesleri ve görselleri bir araya getirerek o anın gerçekliğini oluşturuyorsunuz.
Rehber
Gerçeklik Algısı Kusursuz Değildir
Bu yöntem oldukça verimli ama mükemmel değil. Beynimiz zaman zaman yanlış sonuçlara ulaşabiliyor. İşte tam da bu çelişkiyi inceleyen sinirbilimci Nadine Dijkstra ve ekibi, University College London’daki Imagine Reality Lab’de yürüttükleri son çalışmayı Neuron dergisinde yayımladı.
“Gerçekliği algılarken aynı zamanda yaratıyoruz da,” diyor Dijkstra.
20. Yüzyılın Başında Beyinler Nasıl Kandırıldı?
Dijkstra’nın çalışmaları, 1910 yılında Mary Cheves West Perky tarafından yapılan ilginç bir deneyden ilham alıyor. Perky, katılımcılardan boş bir duvarda bir domates ya da yeşil bir yaprak gibi nesneleri hayal etmelerini ister. Ancak aslında bu nesnelerin silik görüntüleri duvara yansıtılmıştır.
Denekler bunu fark etmez; gördüklerini hayal güçleriyle oluşturduklarını sanırlar. Bu durum, zihindeki imgeler ile gerçek algılar arasında düşündüğümüzden daha fazla benzerlik olduğunu gösterir.
Modern Beyin Testleri: Hayal mi Gerçek mi?
Dijkstra’nın yeni çalışmasında, fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme) cihazı kullanılarak beyin aktiviteleri ölçüldü. Çalışmada, katılımcılardan ekran üzerinde çapraz çizgiler hayal etmeleri istendi. Aynı çizgiler aslında ekrana yansıtıldı fakat gürültülü bir arka planla karıştırıldı (televizyon statik ekranı gibi).
Elde edilen sonuç şaşırtıcıydı: Beynin şakakların arkasında yer alan fusiform girus bölgesindeki aktivite, bir kişinin gördüğü şeyin gerçek mi hayal ürünü mü olduğunu belirleyebiliyordu. Gerçek çizgiler görüldüğünde bu bölge daha aktifti. Aynı zamanda beynin ön kısmındaki prefrontal korteksteki anterior insula da gerçek çizgilerde daha fazla çalışıyordu.
Ancak, biri hayal ettiği çizgileri gerçek zannettiğinde—yani hafif bir halüsinasyon yaşadığında—her iki beyin bölgesi de tıpkı gerçek görüntüde olduğu gibi aktif hale geliyordu.
“Gerçeklik Eşiği” Nedir?
Dijkstra’ya göre bu sonuçlar, beynin “hayal + algı” sinyallerini birleştirerek bir “gerçeklik sinyali” oluşturduğunu ve bu sinyal belli bir gerçeklik eşiğini aştığında deneyimi gerçek olarak kabul ettiğimizi gösteriyor.
Ancak sürecin tam olarak hangi bölgede başladığı hâlâ net değil. Belki de karar ilk olarak prefrontal kortekste verilip, fusiform girusa sinyal gönderiliyor ve deneyim güçlendiriliyor.
Beyin Taramalarının Ötesi: Gerçekliği Neden Yanlış Algılarız?
Bu araştırmalar sadece halüsinasyonların neden oluştuğunu değil, aynı zamanda neden bazen gözlerimizin gördüğüne inanmadığımızı da açıklayabilir.
Dijkstra, Hollanda’dan Londra’ya ilk taşındığında, sokakta yürürken bir hayvan gördü. Yalnız başına yürüyen bu hayvanı köpek zannetti ama yaklaştığında aslında bunun bir tilki olduğunu fark etti. Eğer sorgulamadan uzaklaşsaydı, gördüğünün gerçekten bir köpek olduğunu sanacaktı.
Bu Araştırma Neyi Değiştirebilir?
Eğer fusiform girus ile halüsinasyonlar arasında doğrudan bir bağlantı kurulabilirse, gelecekte şizofreni gibi rahatsızlıkların tedavisinde bu bölge hedef alınabilir. Ayrıca, hayal gücü güçlü bireylerin daha kolay halüsinasyon görüp görmediği gibi sorular da araştırılmayı bekliyor.
Dijkstra şöyle diyor:
“Gerçek olduğunu düşündüğünüz şeyleri sorgulamak bu alanda çok önemli. Bazen harika görünen fikirler tamamen yanlış olabilir. Ama bu da bilimsel ilerlemenin bir parçası.”